![\"873px-Frank_Boggs_-_Quai_a_la_Seinie,_Paris,_au_Clair_de_Lune_-_Google_Art_Project\"](\"https:\/\/mariekewinkler.wordpress.com\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/873px-frank_boggs_-_quai_a_la_seinie_paris_au_clair_de_lune_-_google_art_project-e1563968644565.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Hoe kan de specifieke ruimtelijke dimensie van cultuur (of van specifieke cultuurproducten) worden geanalyseerd? En wat levert een analyse die zich richt op ruimtelijkheid voor nieuwe inzichten op ten aanzien van het bestaande onderzoek? <\/strong><\/p>\n Deze vragen worden verkend in het onlangs verschenen\u00a0nieuwe themadossier van LOCUS. Tijdschrift voor Cultuurwetenschappen<\/a><\/em>. Onder de titel ‘Culturele plaatsen’ staan onderzoekers uit verschillende cultuurwetenschappelijke disciplines stil bij de ruimtelijke dimensie van cultuur. Lees hier<\/a><\/strong> de artikelen en hieronder alvast het redactioneel:<\/p>\n <\/p>\n ‘Toen op maandagavond 15 april het nieuws bekend werd dat de Notre-Dame te Parijs in brand stond, volgden ge\u00ebmotioneerde berichten zich razendsnel op. Honderden Parijzenaren stonden op de bruggen en langs het water te kijken naar de vlammen die hoog boven het dak uitsloegen. Sommigen van hen zongen, anderen brandden een kaars. \u2018Een deel van ons staat in brand\u2019, schreef de Franse president Macron op Twitter. De volgende ochtend kwamen Franse kranten woorden te kort om de gebeurtenis te omschrijven. Lib\u00e9ration<\/em> sprak op de voorpagina van \u2018Notre Drame\u2019 (\u2018Ons Drama\u2019) en Le Parisien<\/em> over \u2018Notre-Dame des Larmes\u2019 (\u2018Onze Dame van Tranen\u2019).<\/p>\n De betekenis van de meer dan 850 jaar oude kathedraal strekt ver voorbij haar functie als kerk. In de berichtgeving rond de brand wordt zij niet alleen een \u2018symbool van het christendom\u2019 genoemd, maar ook een \u2018icoon van de stad\u2019, \u2018de ziel van Frankrijk\u2019 en zelfs \u2018de Notre-Dame van heel Europa\u2019. Frans Timmermans, vicepresident van de Europese Commissie gaat n\u00f3g iets verder: \u2018De Notre-Dame is een onderdeel van het erfgoed van Europa en de wereld. Als ze lijdt, lijden wij allemaal\u2019.<\/p>\n Toepasselijk op de situatie is de uitspraak van Winston Churchill, die in 1943 in het kader van de herbouw van het Lagerhuis zei: \u2018we shape our buildings, and afterwards they shape us\u2019. Deze uitspraak wordt aangehaald door Remieg Aerts in zijn bijdrage aan de bundel Alles is Cultuur. Vensters op moderne cultuurgeschiedenis<\/em> (2018). Churchills uitspraak illustreert volgens Aerts de psychologische werking van gebouwen en de invloed die architectuur kan uitoefenen op ons gedrag. Niet alleen de verschijningsvorm van het gebouw, de vormgeving van de ruimte, be\u00efnvloedt ons gedrag en gevoel (voelen we ons geborgen of juist beklemd, welkom of juist buitengesloten?), ook eerdere gebruiksfuncties en de aan het gebouw verbonden verhalen bepalen in sterke mate de betekenis ervan voor een individu of bepaalde gemeenschap. Op den duur kan een gebouw, zo blijkt zeer sterk uit de hierboven aangehaalde typeringen van de Parijse Notre-Dame, het zelfbeeld van haar gebruikers gaan bepalen.<\/p>\n<\/div>\n De studie van de betekenis van ruimte en ruimtelijkheid vormt een belangrijke richting in de hedendaagse cultuurstudie. In zijn bijdrage aan Alles is cultuur staat Aerts specifiek stil bij deze richting die ook wel bekend is geworden als de \u2018spatial turn\u2019 in de cultuurwetenschappen. Een belangrijke impuls voor de studie van ruimte en ruimtelijkheid leverde het werk van Michel Foucault. In een lezing uit 1967 constateerde hij dat negentiende-eeuwse wetenschappers voornamelijk in temporele termen dachten. Fenomenen werden begrepen in termen van ontwikkeling, verandering, herkomst, crisis:<\/p>\n \u2018[t]he great obsession of the nineteenth century was, as we know, history: with its themes of development and of suspension, of crisis, and cycle, themes of the ever-accumulating past, with its great preponderance of dead men and the menacing glaciation of the world.\u2019<\/p>\n De twintigste eeuw daarentegen kenmerkt zich juist door een uitgesproken ruimtelijk besef, aldus Foucault. Dit wil zeggen, een besef van gelijktijdigheid:<\/p>\n \u2018We are at a moment, I believe, when our experience of the world is less that of a long life developing through time than that of a network that connects points and intersects with its own skein.\u2019<\/p>\n De nadruk op plaats en ruimte in de cultuurstudie komt onder andere sterk naar voren in de gehanteerde terminologie, zo signaleert Robert T. Tally Jr. in Spatiality<\/em> (2013). Cultuurwetenschappers richten zich op de \u2018circulatie\u2019 van narratieven, beelden of culturele betekenissen, op het \u2018in kaart brengen\u2019 van culturele en sociale \u2018netwerken\u2019 of op het \u2018lokaliseren\u2019 van verschuivingen daarin. In dit licht valt ook te denken aan de benamingen van nieuwe methoden zoals \u2018data mining\u2019 en \u2018mapping\u2019 die door de digital humanities worden ondersteund en aangezwengeld. De aandacht voor de ruimtelijke dimensie van cultuur uit zich inhoudelijk in een brede cultuurwetenschappelijke interesse voor herinneringsplaatsen (lieux de m\u00e9moires<\/em>), voor actuele thema\u2019s zoals migratie en toerisme en in steeds grotere mate ook voor de wijze waarop cultuurproducten de beeldvorming rond klimaatverandering be\u00efnvloeden (een focus die binnen de literatuurwetenschap wordt aangeduid als \u2018ecocriticism\u2019) kunnen hieraan worden verbonden.<\/p>\n Onder de titel \u2018Culturele plaatsen\u2019 verkent dit LOCUS<\/em>-dossier de mogelijkheden van het hedendaagse onderzoek naar de ruimtelijke dimensie van cultuur. Onderzoekers uit verschillende disciplines waaronder de cultuurgeschiedenis, filosofie en kunstgeschiedenis, buigen zich over de vraag: hoe kan de specifieke ruimtelijke dimensie van cultuur (of van specifieke cultuurproducten) worden geanalyseerd? En wat levert een analyse die zich richt op ruimtelijkheid voor nieuwe inzichten op ten aanzien van het bestaande onderzoek? Iedere bijdrage behandelt daarbij steeds een concrete casus (een kunstwerk, een locatie, een re\u00eble of fictieve ruimte). Op die manier wordt vanuit verschillende disciplinaire contexten zichtbaar hoe een culturele plaats betekenis krijgt toegekend, hoe divers die betekenissen kunnen zijn en hoe de plaats uiteindelijk gaat functioneren als meer dan een setting of achtergrond. De bijdragen benadrukken daarmee dat culturele plaatsen geen passieve, toevallige aanwezigheden zijn maar kunnen worden begrepen als actieve actoren. Daarmee sluiten de artikelen aan bij een belangrijk \u2013 zo niet het belangrijkste \u2013 inzicht dat de spatial turn naar voren heeft gebracht, namelijk \u2018dat \u201cruimte\u201d, groot of klein, zelf een veroorzakende factor is in menselijke samenlevingen en dat er een voortdurende wisselwerking bestaat tussen de mens en zijn natuurlijke en gemaakte omgeving\u2019 (aldus Aerts).<\/p>\n Met deze opzet hopen wij dat het thema \u2018Culturele plaatsen: de ruimtelijke dimensie van cultuur\u2019 \u2013 dat door sommigen als zeer abstract of erg theoretisch wordt ervaren \u2013 naast reflectie ook gerichte toepassingen biedt en inspireert tot nadere exploraties van de plaatsen die zo\u2019n belangrijke functie vervullen in onze huidige cultuur. Plaatsen die soms zo vanzelfsprekend aanwezig zijn, dat we een brand nodig hebben om hun complexe historie en vele betekenissen opnieuw zichtbaar te maken.’<\/p>\n<\/div>\n <\/p>\n Hoe kan de specifieke ruimtelijke dimensie van cultuur (of van specifieke cultuurproducten) worden geanalyseerd? En wat levert een analyse die zich richt op ruimtelijkheid voor nieuwe inzichten op ten aanzien van het bestaande onderzoek? Deze vragen worden verkend in het onlangs verschenen\u00a0nieuwe themadossier van LOCUS. Tijdschrift voor Cultuurwetenschappen. Onder de titel ‘Culturele plaatsen’ staan onderzoekers […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[36],"tags":[],"class_list":["post-2088","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-locus"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2088","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2088"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2088\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2088"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\nDe \u2018spatial turn\u2019 in de cultuurwetenschappen<\/h4>\n
\n***<\/strong><\/h5>\n
afbeelding: Frank Boggs,\u00a0Quai a la Seinie, Paris, au Clair de Lune<\/i>, 1898<\/strong><\/h5>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"