{"id":2509,"date":"2023-03-09T11:40:38","date_gmt":"2023-03-09T11:40:38","guid":{"rendered":"https:\/\/mariekewinkler.wordpress.com\/?p=2509"},"modified":"2023-03-09T11:40:38","modified_gmt":"2023-03-09T11:40:38","slug":"in-dialoog-met-de-zee","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/?p=2509","title":{"rendered":"In dialoog met de zee"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n

Voor het themadossier \u2018De dialoog\u2019 van LOCUS. Tijdschrift voor Cultuurwetenschappen<\/a><\/em> schreef ik over de manier waarop 21e-eeuwse schrijvers van klimaatliteratuur in gesprek gaan met de zee. Wat zijn de mogelijkheden (en beperkingen) van de literaire vorm om die dialoog tot stand te brengen en om via literatuur bij te kunnen dragen aan een groter klimaatbewustzijn?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Literatuur weerspiegelt de maatschappij. Wat dat betreft was het een kwestie van tijd voordat Nederlandse schrijvers de klimaatcrisis zouden gaan adresseren. In 2016 kon nog met verbazing worden vastgesteld dat klimaat als thema nagenoeg afwezig was in de Nederlandse letteren. \u2018I still have yet to find a Dutch example of literary fiction in which the landscape, especially in relation to climate crisis, is central,\u2019 stelde Astrid Bracke in haar lezing \u2018Braving the North or Conquering the Sea: A Comparative Approach to British, German and Dutch Fiction on Climate\u2019 (2016). [1] Een jaar later \u2013 meer precies na de publicatie van Lieke Marsmans debuutroman Het tegenovergestelde van een mens<\/em> (2017) \u2013 keert het tij snel. Anno 2023 is het haast ondenkbaar dat literaire auteurs het thema klimaat niet<\/em> behandelen in hun werk. \u2018Ik was er zelf verbaasd over,\u2019 vertelt bijvoorbeeld schrijfster Ellen de Bruin over hoe het onderwerp klimaatverandering haar romans Onder het ijs<\/em> (2018) en Kraaien in het paradijs <\/em>(2021) binnensijpelde. \u2018De klimaatcrisis is voor mij zo’n aanwezige realiteit dat het vanzelf gebeurde.\u2019 [2]<\/p>\n\n\n\n

De Bruins opmerking sluit aan bij wat Marco Bould in zijn gelijknamige studie the anthropocene unconscious <\/em>noemt. Of auteurs nu wel of niet actief met het onderwerp bezig zijn, iedere cultuuruiting geeft volgens Bould onbewust rekenschap van het idee dat het huidige geologische tijdperk wordt gekenmerkt door de invloed van de mens (Grieks: anthropos<\/em>) op het aardse klimaat. Daarmee zijn alle fictieve verhalen die we vertellen via literatuur, film, kunst of televisieseries, verhalen over het antropoceen, aldus Bould. \u2018What if all the stories we tell are stories about the Anthropocene? About climate change?\u2019 [3] Het klimaat is als thema niet zozeer afwezig in romans, we herkennen het simpelweg nog onvoldoende om \u00e9cht op te kunnen merken. Precies dit maakt Boulds stelling zo prikkelend: het nodigt uit tot het herlezen van \u00e1lle literatuur, niet alleen die werken die zich expliciet afficheren als \u2018klimaatfictie\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Literatuur is echter niet all\u00e9\u00e9n een weerspiegeling van ontwikkelingen in de maatschappij, zoals hierboven gesteld. Schrijvers pogen via hun werk vaak ook een interventie te plegen in het maatschappelijke debat. [4] In het geval van klimaatfictie komt dit pregnant naar voren. \u2018[H]et is tijd om onze stem als een vuist in de lucht te gooien,\u2019 schrijven bijvoorbeeld de Klimaatdichters, een snelgroeiende beweging van Nederlandse en Vlaamse woordkunstenaars. In hun missiestatement stellen zij onder meer:<\/p>\n\n\n\n

\n

We zijn lyrisch over de natuur en ziedend over de destructie. We zetten de schoonheid van de taal in voor bewustwording<\/em>. We willen mens en planeet verbinden en de individuele en collectieve verantwoordelijkheid versterken. [5]<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Hier is van een \u2018antropoceenonbewuste\u2019 geen sprake. Deze auteurs zetten zich (gezamenlijk) in om bestaande bewustwording te vergroten. [6] Dat klinkt bewonderenswaardig, maar hoe doen schrijvers dit precies? Exacter gesteld: hoe wordt het ecologisch commentaar vormgegeven met de literaire middelen die de schrijver ter beschikking staan? In deze bijdrage verken ik deze vraag aan de hand van een analyse van enkele literaire werken uit de eenentwintigste eeuw waarin specifiek de weergave van de aquatische omgeving centraal staat. Aan bod komen achtereenvolgens Vis<\/em> (2009) van Anton Valens, Wieren<\/em> (2018) van Miek Zwamborn en Zee nu <\/em>(2022) van Eva Meijer. Het gaat mij daarbij minder om de \u2018schoonheid van de taal\u2019 zoals begrepen door de dichter, maar meer om de mogelijkheden van de literaire vorm voor de romanschrijver.<\/p>\n\n\n\n

(\u2026)<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Lees het hele artikel \u2018\u2018En de mensen konden alleen nog maar luisteren.\u2019 Eenentwintigste-eeuwse schrijvers van klimaatliteratuur in dialoog met de zee<\/a>\u2019 in LOCUS<\/em> (Open Access<\/strong>).<\/p>\n\n\n\n

Lees hier de inleiding<\/a> die Martijn van der Burg en ik schreven voor het themadossier \u2018De dialoog\u2019 van LOCUS<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Voor het themadossier \u2018De dialoog\u2019 van LOCUS. Tijdschrift voor Cultuurwetenschappen schreef ik over de manier waarop 21e-eeuwse schrijvers van klimaatliteratuur in gesprek gaan met de zee. Wat zijn de mogelijkheden (en beperkingen) van de literaire vorm om die dialoog tot stand te brengen en om via literatuur bij te kunnen dragen aan een groter klimaatbewustzijn? […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,9,11,22,29,35,36,46],"tags":[],"class_list":["post-2509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artikel","category-blue-humanities","category-climate-change","category-ecocriticism","category-klimaat","category-literatuur","category-locus","category-onderzoek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2509"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2509\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}