{"id":708,"date":"2015-03-19T10:31:57","date_gmt":"2015-03-19T10:31:57","guid":{"rendered":"https:\/\/mariekewinkler.wordpress.com\/?p=708"},"modified":"2015-03-19T10:31:57","modified_gmt":"2015-03-19T10:31:57","slug":"literaire-self-representation-in-een-studie-uit-1929","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/?p=708","title":{"rendered":"Literaire ‘Self-representation’ in een studie uit 1929"},"content":{"rendered":"

\"Antonie<\/a><\/p>\n

Ik ben al een tijdje bezig grip te krijgen op deze man: Nico Donkersloot<\/a><\/span><\/strong> (1902-1965). In de jaren dertig beter bekend als de dichter en criticus Anthonie Donker.\u00a0In 1930 richtte Donker het literaire maandblad Critisch Bulletin<\/em> op dat pleitte voor een \u2018onpartijdige, samenvattende en bij voorkeur opbouwende critiek\u2019. Donker had een jaar eerder in een interview<\/strong><\/a> <\/span>te kennen geven dat hij de huidige kritiek maar onsmakelijk vond:<\/p>\n

\u2018Het is nu een chaos. Ruzies, bijbedoelingen, partijdige critiek, vertroebeling door politieke factoren, dat alles maakt onze critiek onbetrouwbaar en onsmakelijk. En de goede, ernstige, artistieke krachten zijn verstrooid.\u2019<\/p><\/blockquote>\n

Een \u2018saneering van de critiek\u2019 was volgens Donker dan ook hard nodig.<\/p>\n

Donkers pleidooi voor een objectieve, informerende kritiek werd niet door iedereen met enthousiasme ontvangen. Jan Greshoff bijvoorbeeld reageerde fel op Donkers oproep tot \u2018saneering\u2019 en meende dat Donkers pleidooi voor een informerende kritiek niets minder betekende dan een knieval voor de lezer. Het zou alleen maar leiden tot nivellering, standaardisering en totale democratisering. \u2018Leve de critische eenheidsworst!\u2019, zo vatte Greshoff het standpunt van Donker kernachtige samen.<\/p>\n

Opvallend is nu dat Donkersloot in het jaar dat hij deze uitspraken doet en hij \u2018objectiviteit\u2019 en \u2018onpartijdigheid\u2019 in de kritiek centraal stelt, een proefschrift publiceerde (overigens onder zijn schrijverspseudoniem) waarin hij zich uitgesproken normatief, om niet te zeggen subjectief, uitlaat. De episode van de vernieuwing onzer po\u00ebzie 1880-1894<\/em><\/strong><\/a><\/span> (1929) bevat nogal wat oordelen over zowel literaire werken als over de persoonlijkheid van de kunstenaar.<\/p>\n

Met betrekking tot dat laatste punt moet vooral Albert Verwey<\/a><\/strong><\/span> het ontgelden. In het dichterschap van Verwey wordt volgens Donkersloot namelijk een fataal onderscheid zichtbaar tussen \u2018den mensch\u2019 en \u2018den artist\u2019. De romantische zelfverheffing van de dichters rond De Nieuwe Gids <\/em>(zoals Donkersloot de dichters van de Beweging van Tachtig bij voorkeur aanduidde) is bij Verwey verworden tot een gekunstelde pose. Verwey is geen oprechte dichter maar een \u2018welbewust acteur\u2019.\u00a0Om dit proces van bewuste auteursprofilering te karakteriseren gebruikt Donkersloot een term die niet misstaat in een contemporaine letterkundige studie. Donkersloot noemt \u2018het voortdurend zichzelf bezig zien, het poseren met zijn eigen dichterschap\u2019 namelijk self-representation<\/em><\/strong>.<\/p>\n

Een groot verschil met de manier waarop deze term nu wordt gebruikt is de uitgesproken negatieve connotatie die Donkersloot aan de term verbindt. Een auteur die aan self-representation<\/em> doet, is volgens Donkersloot een poseur, geen ware kunstenaar.<\/p>\n

Anno 2015, mag de literatuurwetenschapper onder geen voorwaarde een dergelijke waardering verbinden aan de concepten die hij gebruikt. Maar ook zonder die connotatie maakt het gebruik van de term in recent letterkundig onderzoek volgens mij duidelijk hoezeer we opnieuw geboeid zijn door vragen rond het verschil tussen wat Donkersloot den mensch<\/em> en den artist<\/em> noemde: vragen rond authenticiteit en oprechtheid van de kunstenaar en wat op een bepaald moment als een succesvolle of overtuigende \u2018zelfrepresentatie\u2019 wordt gezien.<\/p>\n

Toen ik de term self-representation<\/em> aantrof in een letterkundige studie uit 1929 werd ik mij ineens zeer bewust van het feit dat je als modern letterkundige maar weinig leest in het werk van je Nederlandse voorgangers. Het is makkelijk om iets als \u2018achterhaald\u2019 en \u2018ouderwets\u2019 te bestempelen, en we hebben het liever over \u2018nieuwe richtingen\u2019 dan over \u2018tradities\u2019, maar hoeveel interessante, eerste stappen richting het onderzoek waarvan we nu menen dat het hot & happening<\/em> is, vegen we daarmee eigenlijk niet van tafel?<\/p>\n

Net zoals er weinig over Donkersloot geschreven is, zijn er weinig afbeeldingen van hem te vinden. De foto hierboven is overgenomen uit een artikel<\/a><\/strong><\/span> uit 1992 van Henny Taks over Donkers gedicht \u2018Ikarus\u2019 (waarvan de eerste strofe door Marsman werd geschreven). In het kader van self-representation<\/em> is het aardig op te merken dat de afbeelding van Venus (links aan de muur) een mooie verwijzing vormt naar Donkersloots geloof in kunst als drager van klassieke waarden, zie met name zijn publicatie ‘We noemen het literatuur’<\/em> (1965). De ongeordende berg papieren op zijn bureau doet denken aan de manier waarop hij zijn gedachten opschreef, namelijk allerminst netjes binnen de lijntjes. Zijn aantekeningen doen eerder denken aan een explosieve vorm van mindmapping<\/em>.<\/p>\n

Deze blog verscheen eerder deze week op Neder-L<\/em><\/span><\/a>.\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ik ben al een tijdje bezig grip te krijgen op deze man: Nico Donkersloot (1902-1965). In de jaren dertig beter bekend als de dichter en criticus Anthonie Donker.\u00a0In 1930 richtte Donker het literaire maandblad Critisch Bulletin op dat pleitte voor een \u2018onpartijdige, samenvattende en bij voorkeur opbouwende critiek\u2019. Donker had een jaar eerder in een […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,30,42,54],"tags":[],"class_list":["post-708","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-criticus","category-kritiek","category-nederlandse-literatuur","category-portret"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/708","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=708"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/708\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=708"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=708"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mariekewinkler.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=708"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}