Op donderdag 18 november werd de driejaarlijkse Sybren Poletprijs voor de tweede keer uitgereikt aan dichter, schrijver en beeldend kunstenaar Michael Tedja. Ondanks de aangescherpte coronamaatregelen kon de feestelijke uitreiking doorgang vinden in Felix Meritis te Amsterdam. Het was een hele mooie middag waarin het werk van Tedja én Polet gevierd werd met beeld, muziek en voordracht. Stadsdichter Gershwin Bonevacia droeg vroege gedichten van Polet voor, schrijfster Annelies Verbeke sprak een lofrede op Tedja’s literaire oeuvre uit en Eva van Manen verzorgde een muzikale reactie op het werk van Polet (“nieuwe deuren / hebben we nodig / naar een weelde / in ons hoofd”).
Verheugend bericht was er ook vanuit de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren (DBNL) die komende jaren aan de slag gaat het volledige oeuvrevan Sybren Polet te digitaliseren. De eerste titels zijn al te lezen via de website. Dwaal bijvoorbeeld met Mr. Iks of de X-Mens rond in de bundel persoon/onpersoon:
Dan, eindelijk licht, de hoogtezon in zicht…
En/verder, verder: zichtbaar nu,
hij fotografeert alle politieagenten, alle fotografen (het werkt
verwarrend), alle politici./Ontvoert de minister-president
en dwingt hem spitskool te eten, betaalgebaren te maken.
Koopt alle reklamezendtijd op en laat het scherm blanko:
Het publiek is radeloos, weet niet wat te kopen, maakt amok –
En verder, verder, rusteloos, recidivist –
(…)
De Sybren Poletprijs is een van de grootste literaire prijzen in het Nederlandse taalgebied en is ter bekroning van het oeuvre van een Nederlandstalige auteur die schrijft en werkt in de geest van de experimentele dichter, prozaschrijver en essayist Sybren Polet (1924-2015).
Exactly one week ago, the 9th Making of the Humanities conference kicked off. What followed were three days of excellent panels and lectures under the theme ‘Unfolding Disciplines’.
Scholars of the Lund Center for the History of Knowledge invited me to join their panel on ‘The humanities and the public sphere in post-war Western Europe’. While the history of the modern humanities traditionally focuses on the university and academic disciplines – and, increasingly, on interdisciplinary constellations – this panel set out to investigate the public circulation of knowledge, that is: the way humanistic knowledge functions outside the university and in interaction with press, radio, television and the wider book market.
Anton Jansson spoke about the way humanistic knowledge was shaped in educational initiatives of the Swedish Labour Movement in the postwar years, Ragni Svensson took us to several independent Scandinavian socialist book cafes from the 1970’s and high lightened these places as ‘alternative knowledge sites’, and in my own lecture I took the opportunity to look at the literary magazine Merlyn (1962-1966) which was an important mediator for New Critics’ insights into Dutch literary studies and in a way illustrates the process of knowledge transfer from the public to the university (stimulated in that time by the rise of paperbacks). Finally, Johan Östling introduced the concept of a ‘public arena of knowledge’ and analyzed the broadcasting show ‘Ask Lund’ arguing that in the newest form of media (in this case: television) classical humanistic knowledge could thrive.
Studying these examples of public knowledge circulation poses important questions on the way the societal relevance of the humanities can be studied. To mention just a few of the questions that came up during the panel: What are the public spheres of relevance in the postwar years and how did they develop? What are its gatekeepers, both visible and invisible? What is the role of alternative sites of knowledge (then and now), how do they interact with academic disciplines and vica versa? And… when does humanistic knowledge actually stop to be part of the humanities?
I’m looking forward reading more on the public circulation of knowledge and the concept of ‘knowledge arena’s’ in the upcoming issue of History of Humanities guest edited by Östling and colleagues!
De universitaire wereld spreekt al sinds vroegmoderne tijden tot de verbeelding van literaire auteurs. Vooral in de Anglo-Amerikaanse literatuur vierde de ‘campus novel’ hoogtij als een satirische ontleding van de microkosmos op de campus. Maar ook in andere taalgebieden is campusfictie te vinden, die bovendien vaak expliciet op de populaire Anglo-Amerikaanse voorbeelden reageert. Voor de zomer verscheen bij Academia Press de meertalige bundel Campus Fictions. Literary and intermedial constructions of the university world waarin dit curieuze en vermakelijke genre onder de loep wordt genomen.
Esther Op de Beek (Universiteit Leiden) en ik droegen een hoofdstuk bij over nieuwe (digitale) vormen van Nederlandstalige campusfictie. Het hoofdstuk bespreekt Omerta van Wouter Oudemans dat zijn oorsprong heeft in digitale nieuwsbrieven die Oudemans aan zijn studenten en andere geïnteresseerden stuurde, het als ‘weblogroman’ aangekondigde Breukvlak van Eelco Runia en het online ‘managersfeuilleton’ De verleden tijd van lijken van Marc van Oostendorp. Welk beeld van het genre en, daarmee samenhangend, welk beeld van de universiteit treedt naar voren in deze markante nieuwe voorbeelden van universiteitsliteratuur? Je leest het in de mooie bundel Campus Fictions / Campusfictie!
***
Op neerlandistiek.nl verscheen een eerste bespreking van het boek.
Tijdens het interbellum groeide het Zwitserse bergdorp Davos uit tot een populaire reisbestemming. Niet alleen trokken veel longpatiënten naar de sanatoria hoog in de Zwitserse Alpen, ook ontstond in het dal een levendige wintersportcultuur.
Literair werd Davos vereeuwigd in de grote roman Der Zauberberg (1924) van Thomas Mann. Met Schaduw der bergen (1935) schreef de Nederlandse literator en criticus Anthonie Donker (1902-1965), zelf longpatiënt, zijn eigen Davos-roman. Welk beeld van het sanatoriumleven komt in deze roman naar voren en hoe past het werk in de bestaande literaire beeldvorming rondom het beroemde dorp?
Hierover schreef ik in de jongste aflevering van het literair-historische tijdschrift Zacht Lawijd. Inclusief mooi beeldmateriaal, dankzij het onvolprezen Literatuurmuseum!
Following up on our workshop ‘Narratives & Climate Change’ of June 2020 we are composing a special issue together with the peer-reviewed, international and multilingual online journal Interférences litteraires/literaire interferenties.
Thematic focus and key questions:
Within the current debate on the societal and environmental impact of climate change scientists and policymakers as well as artists stress the importance of producing compelling narratives to envision a safe future society. Especially speculative fiction – the genre that explores possible futures – plays an important, integrating role in imagining and engaging with the implications of climate change: not only do fictional narratives offer a great opportunity to engage readers on a personal level with the complexities and scale of climate change, they also prove to be productive in policy making practices and in mediating calculated, data-driven climate scenarios (Hajer 2005; Hulme 2009; Thomas 2013; Moezzi a.o. 2017; Johns-Putra 2016 and 2019).
This special issue sets out to investigate the integrative power of speculative fiction, focusing in particular on the intersection between literature and environmental sciences by focusing on the following key questions:
How to conceptualize the role that narratives play in bringing the global scale of climate change into the realm of the personal?
How do fictional narratives co-produce reality and contribute to the public debate, to governance or vice versa to (environmental) science? Are narratives indeed to be understood as means (‘productive fictions’) to encourage awareness and even foster behavioral change (‘risk related affect’, learning)?
What narrative techniques (e.g., the use of metaphors, allusion or extrapolation) are used in both scientific and artistic discourse to envision the consequences of climate change? How do they differ in use, where do they overlap? How do both utopian and dystopian storylines relate to ‘eco-anxiety’ and the wish to go beyond eco-paralysis? How and why do utopian or dystopian future scenario’s manifest themselves within approaches from the different fields of study?
Practicalities:
Interférences litteraires/literaire interferenties (ISSN 2031-2970) is a peer-reviewed, international and multilingual online journal (DOAJ) devoted to the interaction between literature and cultural and societal practices. For more information see: http://www.interferenceslitteraires.be/index.php/illi/index.
Researchers from literary and cultural studies with a focus on environmental humanities and sciences are invited to contribute full-length articles of approximately 8-10.000 words incl. footnotes and references. We particularly promote diversity in terms of theoretical frameworks and geographical contexts. We especially encourage non-English contributions (e.g. French, German, Spanish).
If you are interested in contributing, please send an email to ClimateNarratives@ou.nl by April 16th, 2021 including an abstract (ca. 250-500 words) and a short bio (max. 200 words). The outcome of the selection process will be communicated before May 9th, 2021. We are expecting completed contributions by December 1st, 2021 after which the journal’s peer review procedure will start. The issue is planned for Spring 2022.
Editorial note:
The proposal for this issue follows up on the international workshop ‘Narratives & Climate Change’ held online on June 25th-26th, 2020 (Open University). The workshop is part of the research network project ‘Imaginaries of the Future City: Envisioning Climate Change and Technological Cityscapes through Contemporary Speculative Fiction’. More information on the network project is to be found on our webpage: https://www.ou.nl/en/the-safe-city-imaginaries-of-the-future-city
References:
Hajer, M.A. (2005). ‘Rebuilding ground zero. The politics of performance’. Planning theory & practice, 6(4), 445-464.
Hulme, Mike. (2009). Why we disagree about climate change. Cambridge University Press.
Johns-Putra, A. (ed.) (2016). Climate and Literature. Cambridge Critical Concepts Series. Cambridge University Press.
Johns-Putra, A. (2019). Climate Change and the Contemporary Novel. Cambridge University Press.
Moezzi, Mithra, Kathryn B. Janda, Sea Rotmann. (2017). ‘Using stories, narratives, and storytelling in energy and climate change research’. Energy Research & Social Sciences, Vol.31, 1-10.
Thomas, P.L. (ed.) (2013) Science Fiction and Speculative Fiction. Challenging genres. Sense Publishers, Rotterdam/Boston.
It was exactly 3 years ago, on the 25th of January 2018, that the international conference ‘The Icon as Cultural Model’ kicked off with a wonderful key note lecture by prof. Ann Rigney (Utrecht University). What followed were two inspiring days, during which a diversity of speakers presented many interesting examples of, and approaches to, the modelling function of the icon as an artistic, religious, political and commercial symbol.
The Icons-conference feels like yesterday and at the same time half a lifetime away, because in 2018 we could not imagine that a global pandemic would inflict the world as it does now, nor would we even think about organizing such an event wholly online – as was the case last week, with the Open University’s follow-up conference ‘Cultural Perceptions of Safety’.
Today, I am more than happy to announce that the conference proceedings, entitled The Construction and Dynamics of Cultural Icons, are to be published by Amsterdam University Press very soon.
The volume offers a comprehensive overview of the existing conceptualizations of the icon and demonstrates how the concept can be fruitfully applied in cultural studies’ research. It includes chapters on, in the Western world, well-known media icons such as Brigitte Bardot, on political icons such as Lenin and on iconic national objects such as the Japanese tea bowl. There is a chapter on ‘iconic city cinema’ and how to use movies to encode geopolitics, and another one on what we can call a ‘subsequent icon’, the chest-nut tree in the garden of Anne Frank, that became an icon on its own, thus renewing the memory of the icon Anne Frank itself. But also chapters that focus more on processes of iconization: such as the role of museum exhibits in the construction of the ‘narrative’ accompanying the image and the complex question how, within the rather fixed, static iconic representation, there can be made room for new perspectives and meanings.
Vanavond staat er weer een gesprek gepland (ik begin het nog leuk te vinden, deze vorm van onderzoek!).
Spui25 host een avond over klimaatfictie in Nederland en Vlaanderen, maar vooral ook daarbuiten:
“We vragen ons af hoe fantasy en science-fiction de onwaarschijnlijke werkelijkheid voorstelbaar maken, en bespreken hoe recent klimaatfictie eigenlijk is. Is de groeiende populariteit ook niet een typisch ‘Westers’ fenomeen dat vooral populair is binnen de Engelstalige literatuur? Loopt Nederland daar (nog steeds) bij achter, en zo ja, hoe valt dat te verklaren? Bij deze vragen staan de valkuilen van literatuur over klimaatverandering centraal: hoe te vermijden dat een verhaal een al te simplistische moraal verkondigt, of een schematische tegenstelling van daders (het Westen) en slachtoffers (de rest) presenteert?”
Tafelgenoten zijn Tom Idema (samensteller van het themanummer van Armadaover klimaatfictie), Kristine Steenbergh (Vrije Universiteit), Pieter Vermeulen (KU Leuven) en Fiep van Bodegom (publicist voor onder andere De Groene Amsterdammer, redacteur bij De Gids en verder auteur van ditsteengoede essay over klimaatliteratuur in Nederland).
Op donderdagochtend 22 oktober liep ik door een uitgestorven Utrecht, van Springweg via de Oude Gracht naar Paushuize waar het symposium ‘Burgers, buurt en toekomstbeelden‘ om 10:00 zou beginnen. De dag stond in het teken van ‘De Veilige Stad’, het interfacultaire onderzoeksprogramma dat sinds twee jaar loopt aan de Open Universiteit.
Verschillende onderzoekers binnen het project gingen in gesprek met mensen uit het werkveld, zo spraken collega’s Frank Inklaar en Imke Smulders met coördinator buurtbemiddeling Marianne Grooten, ging collega Jasper Bongers in gesprek met Hans Spekman (PvdA, Jeugdeducatiefonds) over Hoog Catharijne en drugsproblematiek en nodigde collega Jilt Jorritsma, Sophie Moinier van Deltares uit om te spreken over de terugkeer van de natuur in de stad. Zelf had ik een leuk en boeiend gesprek met Sonja van der Arend, auteur van o.a. de waterkwaliteitsroman Een otter in Brussel (2013).
Van der Arend gebruikt fictieschrijven als een manier om meer inzicht te krijgen in complexe (beleids)vraagstukken zoals – in het geval van Een otter in Brussel – de implementatie van de Europese Kaderrichtlijn Water. Fictie past, volgens haar, veel beter bij de beweeglijkheid en complexiteit van beleid dan de formats van academisch proza. Bovendien is het uitermate geschikt om de inzichten verkregen uit onderzoek toegankelijk te maken voor een breder publiek. Het fictieschrijven is daarbij allerminst een solipsistische aangelegenheid; het verhaal ontstaat in samenspraak met anderen, betrokken burgers, beleidsmakers, gemeenteraadslieden, eventueel Haagse of Brusselse politici. ‘Samen bedenken we de hoofdpersonages, hoe zien die eruit, wat zijn hun werkomstandigheden, wat is hun thuissituatie, maar ook de plotwendingen, welke tegenspelers kom je tegen, welke bezwaren en obstakels, welke openingen’.
Het levert herkenbare protagonisten op (althans voor milieubeleidsmedewerkers) en (voor iedereen) herkenbare en vaak komische kantoorsituaties. Ook brengen haar romans zeer gespecialiseerde kennis, zoals bijvoorbeeld over de aquatische ecologie, op een toegankelijke manier voor het voetlicht.
Vanuit literatuurwetenschappelijk perspectief biedt haar werk een totaal nieuw want andersoortig voorbeeld van wat we doorgaans onder ‘klimaatfictie’ verstaan, veelal dystopische romans bevolkt door piekerende hoofdpersonages die zich een wereld voorbij de mens proberen voor te stellen. Van die dystopische tendens moet Van der Arend niet zoveel hebben. Het brengt ons niet veel verder, want versterkt alleen maar gevoelens van schaamte en schuld, vanuit die gevoelens wordt handelen erg moeilijk.
Het symposium was de wandeling door de veilige ‘onveilige’ stad meer dan waard. Ik hoop dat we nog eens spreken.
Wordt vervolgd…
Jilt Jorritsma in gesprek met Sophie Moinier, 22 oktober 2020
